مصاحبه با آقای مهندس فهیمی:

 

با توجه به اینکه در سمینار اقتصاد آبی شرکت داشتید به ما بگویید قبلا شما در چه جایی مسئولیت داشتید، چه سمتی داشتید و چی شد که فکر کردید که بیایید به این سمینار و این سیمنار می تواند سمینار مفیدی باشد برای شما؟

 مهندس فهیمی: به نام خدا

بنده از سال1358 تا سال1387 در وزارت راه و ترابری در پست های مدیریت و کارشناسی مشغول بودم و سنوات زیادی را در موقعیت برنامه و بودجه کل وزارتخانه بودم. بطور کلی در همه بخش های وزارتخانه مسئولیت داشتم.

از سال1387 هم به مدت 3 سال مدیرعامل شرکت نام آوران راه بوده ام که وابسته به مجموعه نام آوران است.

با توجه به شناخت و ارتباطی که با آقای مهندس گلسرخی داشتم، آقای مهندس گلسرخی از من دعوت کردند که با این مجموعه و موسسه همکاری داشته باشم. بنده هم پذیرفتم وبه عنوان بازرس هیئت امنا دو دوره است که مشغول هستم.

زمانیکه دعوت شدم تا در این سمینار شرکت کنم، قبلا با صحبت ها و نوشته های آقای دکتر گلسرخی آشنایی داشتم و خیلی علاقه مند بودم که ایشان را ببینم و با طرز فکر و نگرش ایشان آشنا شوم. توفیقی بود برای من که در آن جلسه شرکت بکنم. بیشتر سعی من این بود که با افکار ایشان و یا ایده ی ایشان آشنا شوم؛ در واقع ایشان را آدم توانایی دیدم.

اینکه تخصص یا گرایش ایشان عمدتا در چه زمینه ای است را من خیلی آشنا نیستم. در واقع ایشان توانایی و فنّ بیان خیلی خوبی دارند و ارائه مقاله مسلط بودند. ولی چقدر این مطلبِ اقتصاد آبی مرتبط بود با تخصص و شناخت ایشان، این چیزی هست که هنوز هم برای من مبهم است.

در این سمینار دو سه نکته ای برای من جالب بود؛ یکی اینکه انسان می تواند تا بی نهایت رشد کند و در هر مرحله ای به بلوغی برسد. حالا در زمینه اقتصاد، در زمینه های پزشکی، مهندسی و...

نکته ی دیگری که باز برای من جالب بود این بود که تاکید می شد روی نوآوری و روش های نوینی که می تواند موفقیت های جدیدی را به دنبال داشته باشد. فراموش کردن گذشته و روش های گذشته؛ روش هایی که در واقع خیلی به آن امید بستیم  همان کار های که در گذشته می کردیم. الان دیگر با این شرایط، با این تکنولوژی و با این زمینه هایی که امروز دنیا با آن مواجه است دیگر پاسخگو نیست.

باید برویم دنبال راهکار های جدیدی. خود من قبلا یک کتاب معرفی کرده بودم به موسسه به نام استراتژی اقیانوس آبی که خوشبختانه ابن کتاب مورد استفاده واقع شد. خیلی از عزیزان کتاب را مطالعه کرده بودند، برای من جالب بود و آن کتاب و نوع نگرش و تفکری که در آن کتاب بود خیلی مبانی مشترکی داشت با این اقتصاد آبی. یعنی در واقع آنجا هم مسئله ای طرح می کند و می گوید که ما یک اقیانوسی داریم که شناخته شده است؛ در آنجا رقابت است -رقابت های سنگین- و غالب راهکار ها شناخته شده است و خیلی سخت می شود موفق بود.

ولی در اقیانوس آبی راهکارهای جدید است –همین نوآوری- روش هایی که می تواند انحصار ایجاد کند که در انحصار، موفقیت هایی هست. باز دیدم مشترکاتی بین این دو هست ولی بیشتر علاقه مند بودم که قبل از اینکه این سمینار برگزار شود یا در خود آن سمینار  کتاب توزیع شود. بر اساس صحبت هایی که شد و مطالعه ای که از کتاب کسب می شود ما می توانیم شناخت بیشتری داشته باشیم.

ببینیم که این ایده یا فکر جایی پیاده شده یا نشده؟ اگر پیاده شده، موفقیت هایش چه بودند و به اصطلاح کاربرد عملی این اقتصاد آبی را در جایی نمونه داریم?یا چگونه می شود در کشور ایران جاری کرد?

یک نگرانی که من و دیگران همیشه برای اقتصاد ایران داریم؛ این است که تا امروز در ایران مدیریت غالب با پزشکان و مهندسان بوده است و از علوم انسانی و رشته های اقتصاد، مدیریت و جامعه شناسی کمتر استقبال شده است.حتی بچه های با استعداد و توانمند کشور هم بیشتر به سمت این رشته ها گرایش دارند در صورتی که در جهان توسعه یافته غالبا می روند به سمت رشته های مدیریت، اقتصاد و حقوق شاید یکی از علت هایی که جوامع غربی یا جوامع صنعتی متحول شدند  این است که می شود گفت که از دهه 1950 به بعد گرایش خوبی نسبت به علوم انسانی در آنجا پیدا شده و بیشتر به این سمت رفته اند. کاملا با اعتقاد به اینکه مدیریت، اقتصاد و جامعه شناسی می توانند مکمل دانش های پزشکی و مهندسی باشند و در کنار هم بتوانند عمل کنند.

این مسئله متاسفانه در ایران استقبال نشده ولی بتدریج دیده می شود که یک مقداری این گرایش قوت می گیرد و ما داریم می رویم به سمت علوم انسانی. اخیرا دیدم که معاونت راهبردی برنامه ریزی رئیس جمهور تاکید کرد که ما قصد داریم تعدادی از نیروهای نخبه ای که در زمینه علوم انسانی در کشور تحصیل کرده اند را در دستگاه اداری جذب کنیم و این تفکر و بینش را در سیستم های اداری کشور رایج کنیم که این نکته مثبت و نقطه قوتی است که ما بتوانیم از این نیروها استفاده کنیم.

یک ضعف دیگری که باز در کشور های نفت خیز دیده می شود این است که به آلودگی نفتی گرفتار شده اند و کشور هایی که نفت خوار هستند؛ الگوهای توسعه اند. آنهایی که نفت ها را برده اند و تبدیل کرده اند به ارزش افزوده، الگو شدند و ما همیشه آنها را مثال می زنیم و دنباله رو آنها هستیم درحالی که خود ما روی مخازن نفت نشسته ایم و آنقدر به نفت آلوده شده ایم که اصلا دیگر راه تفکر به روی ما بسته شده است.

بزرگترین ضعفی که الان ما داریم این است که خیلی به مقوله تفکر و اندیشه بها نمی دهیم. آدم های با استعداد را خیلی جذب نمی کنیم. شاهد آن هم این است که غالبا تحصیل کرده های ما، بچه های باسواد و آدم های فرهنگیخته یا از کشور خارج می شوند - فرار مغزها - و یا به یک نحوی خانه نشین هستند و خیلی در محیط هایی که تصمیم گیری می شود، محیط هایی که در واقع در سرنوشت جامعه موثر است ، حضور ندارند.آنهایی که حضور دارند غالبا یا خیلی اعتقاد ندارند به تفکر واندیشه یا اینکه فکر می کنند تفکر و اندیشه تنها چیزی است که آنها به آن دسترسی پیدا کرده اند. این ضعف متاسفانه در کشور هست تا زمانی که این نگرش اصلاح نشود و ما باور پیدا نکنیم که اندیشه می تواند منجی ما باشد. من همیشه در بحث هایی که می شد در بهره وری و ارزش افزوده روی این موضوع تاکید داشتم که منابع به هر حال محدود است. در همه کشورها، در همه ی زمانها یا در همه ی مکان های منابع محدودی در اختیار داریم. آنچه که می تواند این منابع محدود را به فرصت های نامحدود تبدیل کند اندیشه، تفکر و دانش است. دانش و اندیشه است که می تواند این منابع محدود را به فرصت های نامحدود تبدیل کند. این حلقه ی مفقوده ای است که ما باید به آن برسیم. این ذهنیتی است که من داشتم با مطالعه کتاب استراتژی اقیانوس آبی و اقتصاد آبی و در واقع تحلیلی که خودم داشتم؛ در حقیقت این دو عنصر یا دو جزء که می توانند برای نجات جامعه موثر باشند یک جزء مفقوده یا مجهول دارند. یعنی مسئله ای است که دو معلوم دارد و یک مجهول. مجهول آن ناخدای آبی است، یعنی استراتژی اقیانوس آبی، اقتصاد آبی و ناخدای آبی. ما باید آن ناخدای آبی را پیدا بکنیم.

 - یعنی مدیریت کارآمدی که بتواند این کارها را انجام بدهد.

 مهندس فهیمی: بله. آن چیزی که الان به عنوان مجهول مسئله است. ولی فوق العاده حساس، یعنی سهل و ممتنع است. معادله ای که یک مجهول بیشتر ندارد  ولی حل آن هم خیلی آسان نیست و آن این است که ما دوتا معلوم داریم یکی استراتژی اقیانوس آبی- ایجاد فرصت های انحصاری- و اقتصاد آبی که مبتنی است بر ابتکار و کارِخلاق و نوآوری و دانش نوین- تکنولوژی نوین- ولی ما اینجا ناخدای آبی را کم داریم. ناخدایی که بتواند این کشتی اقتصاد آبی را در این اقیانوس آبی به حرکت در بیاورد و به ساحل برساندش.

باقرشاهی: در واقع سوالی که در ذهن شما بعد از این سمینار شکل گرفته این است که چگونه می شود به این ناخدای آبی دست یافت؟

 مهندس فهیمی: بله. در واقع ناخدای آبی کجاست؟ و مجهول مسئله ناخدای آبی است.

 - توانستید جوابی هم برای این مسئله پیدا کنید؟راهکار یا پیشنهادی در ذهنتان هست؟

 مهندس فهیمی: من خیلی امیدوار هستم در این رابطه و علاقه پیدا کرده ام به مطالعه. مطالعه خیلی موثر است یعنی آشنایی ما با دنیا و آنچه که در کشورهای متعدد و در کشورهای صنعتی اتفاق می افتد، روش هایی که آنها انتخاب کرده اند یا منابعی که آنها فراهم کرده اند و دسترسی به اطلاعات، دسترسی به دانش جدید و دسترسی به روش هایی که آنها توانستند از آن طریق موفق باشند.

این استقبالی که از دانش و از اطلاعات می شود امیدوار کننده است یعنی ممکن است زمان ببرد و طولانی شود ولی راه، راهِ درستی است. اینکه ما فکر بکنیم و راهکارهایی را که به نتیجه می رسند را انتخاب کنیم اگرچه زمان بر باشد، درست است. متاسفانه یکی دیگر از گرفتاری هایمان این است که در مطالعات و روش هایی که منجر به طراحی می شود خیلی سریع عمل می کنیم و در اجرا می مانیم. نتیجه می شود اجراهای طولانی، اجراهای پرهزینه و اجراهایی با گرفتاری های متعدد.

اگر که ما وقت بگذاریم و مطالعه درست انجام دهیم و آن راهی را که می خواهیم برویم با اطمینان بشناسیم و قبلا روی آن مطالعه کرده باشیم، همه ی موانع و مشکلاتش را شناخته باشیم خیلی خوب می توانیم در عمل به نتیجه برسیم؛ این ضعفی است که ما داریم.

اما یکی از گرفتاری های بزرگتر که ما در طرح ها و زمینه های دیگر داریم این است که ما به شدت دچار هزینه های مضاعف هستیم. به این دلیل است که مطالعاتمان درست نیست. من این مسئله را همیشه طی جلساتی که داشتم با مهندسین مشاور مطرح کرده ام که در واقع هنوز نتوانسته ایم در جایگاه مشاور به آن معنایی که کشور از آن انتظار دارد قرار بگیریم. مطالعات دفتری نمی کنیم، مطالعات صحرایی نمی کنیم و کارهایی که باید انجام بشود، صورت نمی گیرد.

من یک بار پیشنهاد کردم به آقای افشار که معاون توسعه بودند؛ ما حاضریم بیاییم و در طرح هایی که مشاورین انجام می دهند وارد بشویم، بازنگری کنیم و از محل صرفه جویی هزینه هایی که ذخیره می کنیم یا درواقع صرفه جویی می شود؛ درصدی را به ما حق الزحمه بدهید.

اما جریان اداره امور کشور متاسفانه الان طوری است که از این روش ها خیلی استقبال نمی شود. به هرحال این این حلقه مفقوده یا ضعف، در ارتباط با به کار گیری انسانهای توانمند است. خوشبختانه انسانهای توانمند، با استعداد، با ذوق و پایبند به اندیشه و فکر کم نداریم اما متاسفانه از آنها استقبال نمی شود.

ما باید فرصت را بدهیم تا این انسانها وارد گود شوند، حتی کشور می تواند راه آینده را خیلی روشن و خوب ببیند. انسانهای واقعا با استعداد، با ظرفیت، با علاقه و با انگیزه وجود دارند ولی ظرفیتی که اینها بتواند در این کشور کار کنند نداده ایم.

- آقای مهندس شما خودتان یک اقتصاد دان نیستید، فکر می کنید که آگاهی از اقتصاد آبی و علم به اقتصاد آبی برای همه ی اقشار جامعه می تواند مفید باشد یا نه علمی است که فقط می تواند برای افرادی که سروکار مستقیم با اقتصاد دارند مفید باشد؟

مهندس فهیمی: آنهایی که علم اقتصاد دارند، می توانند طراح روش های اقتصادی باشند ولی از فرایند خروجی این طراحی ها همه می توانند استفاده کنند. اصولا وقتی که به صورت سیستمی به یک موضوع نگاه بکنیم، سیستم یک ورودی دارد، یک فرایند دارد، یک خروجی دارد و یک فیدبک، آنچه که مهم است آن فرایندیست که آنچه را وارد سیستم می شود به عمل آورده و ختم شود به خروجی ای که همه بتوانند از آن استفاده کنند.

من معتقد هستم خروجی اقتصاد آبی را همه می توانند استفاده کنند ولی در فرایندش همه نمی توانند شرکت بکنند. در فرایند آن کسانی می توانند شرکت کنند که یا اقتصاد دان باشند یا نسبت به این موضوع شناخت کافی داشته باشند.

بزرگترین و مهمترین مشکل یا ضعفی که ما داریم در تشخیص درست است. ما اگر تشخیص درست بدهیم انتخاب درست خواهیم کرد. ما درد را مطرح می کنیم، مشکل را مطرح می کنیم ولی در تشخیص علت، غالبا با مشکل و موانع مواجهیم ولی باز تاکید می کنم در فرایند همه نمی توانند حضور داشته باشند ولی از خروجی همه استفاده می کنند.

- آقای مهندس یک سوالی که پیش می آید این است که شما به عنوان کسی که در این سمینار یک روزه شرکت کردید در بررسی هایی که خودتان داشتید می توانید به این سوال جواب بدهید که چه راهکارهایی وجود دارد برای اینکه ما بتوانیم در بخش های مختلف صنعت، اقتصاد آبی را در جریان بیاندازیم؟

مهندس فهیمی: من معتقدم راه اینست که شناخت پیدا کنیم از عملکرد، تکنولوژی و دانشی که کشورهای توسعه یافته یا کشور های الگو به آن دست یافته اند و ببینیم آنها مسیر موفقیتشان را چطور انتخاب کردند. یعنی بخش خصوصی باید به صورت جدی وارد گود شود و با دولت هرطور که شده ارتباط برقرار کند و بتواند مشکلاتی را که در اجرا داریم، برطرف کند و فاصله نگیرد، بیگانگی با دولت نداشته باشد برای اداره کشور حضور داشته باشد. یک دفعه هم شاید 10 یا 15 سال پیش این مطلب را مطرح کردم و منجر به این شد که آقای ادب خودش برود در مجلس. به هر حال باید در جریان قرار گرفت وهمسو شد. آن مدتی که آقای ادب در دولت بود یا در مجلس، کمک خوبی بود برای حرفه؛ حرفه را شاداب کرد. الان هم باید این اتفاق بیافتد.

- فکر می کنید که الان در وضعیت فعلی چه موانعی سرِ راه تحقیق و توسعه در زمینه ظرفیت سازی اقتصاد آبی در صنعت احداث وجود دارد؟

مهندس فهیمی بزرگترین مانع نبود آدم های توانا در این بخش است؛ یعنی آدم هایی که در این بخش شناخت داشته باشند. این افراد باید شناسایی شوند.

- یا تربیت شوند.

مهندس فهیمی: بله تربیت شوند، یا اگر تربیت شده اند جذب شوند و استقبال کنیم. بعضی از هزینه ها، هزینه نیست درآمد است. شما اگر به یک آدم توانا حقوق بالایی بدهید، این هزینه نیست، واقعا در آمد است. و برخی از در آمدها هزینه است مثلا کارهایی که الان دولت می کند این قرارگاه خاتم الانبیا یا دستگاه های نظامی برای کشور دارند کار می کنند اما اینها درآمد نیست اینها هزینه است چون آنها باید کارهای دیگری بکنند. آنها وظایفی دارند- حفاظت از کشور- هرکسی باید کار خودش را بکند.

اینکه در کشور ظرفیت درست کردیم، پیمانکار، مشاور و اینها همه سالها تخصص و مهارت دارند؛ ظرفیت سازی شده اند. اینها غالبا ظرفیت های خالی دارند و آنوقت کسی که حرفه نظامی دارد و ماموریتش ماموریت دیگری است، وارد می شود.

من اعتقاد دارم در درازمدت آن درآمد ها هزینه است و این هزینه هایی را که ما برای افراد متخصص باید بکنیم و اینها را به ظرفیت برسانیم و بتوانیم از توانایی هایشان استفاده بکنیم، درآمد است.

- آقای مهندس حرف دیگری یا پیشنهاد خاصی در زمینه اقتصاد آبی مانده که نگفته باشید؟

مهندس فهیمی: چیزی به نظرم نمی رسد جز اینکه ما بتوانیم به باور برسیم که حرفه ی ما به تنهایی و با تخصص ودانش مهندسی امروزه لنگ است. حتما باید حرفه بتواند با متخصصین علوم اقتصادی، مدیریت و علوم اجتماعی مشارکت داشته باشد. و همه این مهارت ها و تخصص ها را در کنار هم داشته باشد و بتواند با ترکیب مناسبی از این تخصص ها و از این دانش و توانمندی ها راه خودش را پیش ببرد. به صرف دانش مهندسی امروزه ما قادر نیستیم که همه موانع را از سر راهمان برداریم. حتما باید تخصص و گرایش های دیگر هم در کنار و همکار ما باشند و بتوانند کمک بکنند که همگی با هم بتوانیم این بار را به مقصد برسانیم.

- آقای مهندس من در طول صحبتی که با شما داشتم، احساس می کردم بخش زیادی از صحبت های شما  برمیگردد به آن مطالعه و دانشی که شما قبل از حضور در سمینار داشتید؛ بیشتر در این مورد صحبت کردید. می خواهم در آخر مصاحبه یک اشاره ای داشته باشید که خود سمینار اقتصاد آبی چه دستاوردی برای شما داشت؟ چه چیزی دستگیرتان شد؟ چه چیزی در ذهنتان ته نشین شد از سمینار اقتصاد آبی؟

- آقای مهندس برای من که در  سمینار حضور نداشتم، می توانید تعریف کنید اقتصاد آبی یعنی چه؟ اینکه به شما در سمینار چه چیزی گفته شد؟

مهندس فهیمی: اگر خلاصه بخواهم بگوییم این است که در اقتصاد آبی بیشتر تاکید این بود که در جامعه ظرفیت های خالی داریم و این ظرفیت های خالی را باید پر کنیم؛ بیشتر از طریق نوآوری، خلاقیت و اطلاعات. یعنی با شناخت و دسترسی به اطلاعات - اعم از داخلی و خارجی- و با پر کردن این ظرفیت ها بتوانیم به ارزش افزوده بیشتر برسیم.

تاریخ ارسال: 1394/11/9
تعداد بازدید: 1482
ارسال نظر